و كسى كه از جانب دولت مأمور بحكومت ايالت و ولايت و شهر و قصبه و يا دهى باشد . و حاكم شرع : قاضى و مفتى . و حاكم شدن : بشغل حكومت برقرار شدن . و حاكم كردن : شخصى را بر جائى و يا بر كسى فرمانروا كردن و حكومت دادن و حكم گردانيدن . حاكمانه ( h kem ne ) ص و م ف . پ . - مأخوذ از تازى - عادلانه و بطور وقار و استقلال . و منسوب به حاكم . حاكمة ( h kemat ) ا . ع . ملكه و زن حاكم و خاتون . حاكم نشين ( h kem - necin ) ا . پ . نشستگاه حاكم و شهرى كه محل اقامت حاكم باشد . حاكمى ( h kemi ) و حاكميت ( h kemiyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - رياست و حكومت و حكمرانى و قدرت و اختيار . حاكى ( h ki ) ص . ع . حكايت‌كننده و روايت‌كننده و راوى . و مورخ و مؤلف . ج : حكاة . حال ( h l ) ا . ع . كيفيت آدمى و آنچه آدمى بر آن است و گشت هر چيزى و وقتى كه شخص در آن است . ج : احوال و احولة . و گل سياه و خاك نرم . و برگ درخت سمر كه در جامه ريخته باشند . و زوجه . و شير . و گل و لاى بدبو . و پشتواره . و گردونچهء كودك . و جاى نمد از پشت اسب . و ناو پشت . و خاكستر گرم و چادر كه در آن چيزى بسته باشند . و ا خ . شهرى در يمن بديار ازد . و الحال : اكنون و حالا و درين وقت . و على كل حال : در هر وقت و بهر جهت . و بهر طريق . و فى الحال : فورا و فى الفور و بجلدى و چابكى . حال ( h l ) ا . ع . ج . حالة . حال ( h l ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گزارش و سرگذشت و جاور و كار و بار و و حالت و وضع و چگونگى و روش و طريقه و زمانى كه شخص در آن است و زمان و وقت و هنگام . و رقص و وجد و گوى و چوگان و هال و حال او : گزارش و كار و بار او و حال به حال شدن : متغير گشتن و هر زمانى وضعى تازه گرفتن و انقلاب و قلق داشتن . و حال داشتن : دماغ كار داشتن . و حال كردن : و جد كردن . و به حال آمدن : به هوش آمدن از اغما و بيهوشى . و دماغ كار پيدا كردن . و چه حال دارى يعنى چگونه هستى و چه جاور دارى . حال ( h ll ) ص . ع . فرود آينده . ج : حلول و حلال و حلل ( hollal ) . و واجب و منه الدين الحال يعنى دين خلاف مؤجل . حالا ( h l ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - اكنون و درين وقت و در همين زمين و الان و الحال . و از حالا : از امروز به بعد و ازين زمان به بعد . حالات ( h l t ) ع . ج . حالة . و حالات الدهر : گردشهاى روزگار . حالات ( h l t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گزارشات و كيفيات و چگونگى و كاربارها . حال آنكه ( h le - nke ) م ف . پ . چون كه و بملاحظهء آنكه و اين وقت كه و ما دامى كه . و اگرچه و ليكن و هر چند و مع هذا و حتى و با وجود اينكه . حالائى ( h l i ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - اكنون و الحال و درين زمان . حالب ( h leb ) ا ع . مجرائى كه از راه آن بول از گرده بمثانه آيد و آن دو باشد . و مرد دوشنده . ج . حلبة . حالبان ( h leb ne ) ا . ع . به صيغهء تثنيه دو راه بول از گرده بمثانه . حال بنجن ( h l - banjen ) ا . پ . پيش بندى ماليات بواسطهء آوردن قسمت ماليات سال آينده را به حساب امسال . حالبى ( h lebiy ) ا . ع . گياهى طبى . حال پرسى ( h l - porsi ) ا . پ . احوال پرسى و استفسار از چگونگى حالت و جاورپرسى حالة ( h lat ) ا . ع . گشت هر چيزى . و كيفيت آدمى و آنچه آدمى بر آن است . ج : حال و حالات . و معرفة موضعى بديار بنى القين . حالت ( h lat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گزارش و سرگذشت و چگونگى و هرايند و كار و بار و جاور و آنچه آدمى بر آن است . و دماغ كار . حالحاصل ( h l - h sel ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - محصول و حاصل امساله . حالز ( h lez ) ص . ع . قلب حالز : دل‌تنگ . حالس ( h les ) ا . ع . هريك از خطوط بازى . ج : حوالس . مر . حوالس . حالق ( h leq ) ا . ع . پستان و پستان پر شير . ج : حلق و حوالق . و تاك بر رفتهء بر درخت . و كوه بلند و جاى بلند يق جاء من حالق اى من مكان مشرف . و بديمن و مشئوم . حالق ( h leq ) ص . ع . سترندهء موى . ج . حلقة ( halaqat ) و لا تفعل كذا امك حالق يعنى چنين نكن مادر تو تو را گم كناد تا آنكه موى سر را در گم كردن تو بسترد . حالقة ( h leqat ) ا . ع . قطع رحم . و زنى كه از مصيبتى موى سر خود سترده باشد . و بد يمن و مشئوم . حالك ( h lek ) ص . ع . سخت سياه و موحش و هولناك و در تأكيد گويند : اسود حالك . حالم ( h lem ) ا . ع . خواب بيننده . حالوقة ( h luqat ) ص . ع . سيف حالوقة : شمشير برنده . و رجل حالوقة : مرد برندهء كار .